شهاب سنگ شناسی؛ گوهرشناسی فرا زمینی

شهاب سنگ شناسی؛ گوهرشناسی فرا زمینی


  • ۲۸ آبان ۹۹
  • 136 بازدید
  • برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
    [کل: 1 میانگین: 5]

واژه گوهر برای موادی بکار برده می شود که معمولا پس از برش و صیقل دادن به اندازه کافی جذاب باشند تا بتوان از آنها بعنوان زیورآلات شخصی استفاده نمود. به این ترتیب باید گفت در صنعت جواهرسازی می توان تمام سنگها و کانی هایی که واجد جذابیت و مقاومت کافی بوده و کمیاب باشند را گوهر محسوب کرد. تقریبا تمام گوهرها کانی هستند، اما از میان حدود ۴۰۰۰ کانی شناخته شده حدود ۱۳۰ کانی را با در نظر گرفتن شرایط لازم می توان گوهر محسوب کرد و از این میان تنها ۵۰ عدد معمول هستند. برای آنکه یک کانی گوهر محسوب شود باید زیبا، کمیاب و مقاوم باشد.تمام گوهرها باید زیبا باشند اما از آنجایی که زیبایی امری بصری و شخصی می باشد اغلب بر سر اینکه چه چیزی زیباست توافق کلی وجود ندارد.کمیاب بودن بدین معنی است که از آن گوهر به مقدار زیاد وجود ندارد یا دسترسی به آن آسان نمی باشد و مقاوم بودن ترکیبی از سه فاکتور سختی، دوام و پایداری می باشد. سختی، میزان مقاومت گوهر در برابر خراش و ساییدگی است، دوام به میزان مقاومت گوهر در برابر شکستن، خرد شدن و ترک برداشتن گفته می شود و پایداری، معیاری برای سنجش مقاومت گوهرسنگ در برابر نور، حرارت و مواد شیمیایی است. نقش شهابسنگ ها در تشکیل ذخایر معدنی در زمین بسیار قابل توجه است.برخی از بزرگترین معادن دنیا نظیر معدن سدبوری کانادا یا معدن Popigai( بزرگترین معدن الماس جهان) در سیبری حاصل برخورد این اجسام آسمانی به پوسته می باشند.
در این مطالعه مروری شده است بر گوهرهای با منشاء فرازمینی، به این منظور نخست گوهرهایی که در شهابسنگ ها وجود دارد و یا شهابسنگ هایی که بعنوان گوهرسنگ استفاده می شوند معرفی شده و سپس ایمپکتایت ها یعنی سنگهای حاصل از برخورد شهابسنگ ها به پوسته زمین بررسی شده اند.

شهاب سنگ ها
اجسام آسمانی که از جو یک سیاره عبور کرده و به سطح آن برخورد میکنند شهابسنگ نامیده می شوند. با وجودی که شهابسنگ هایی با منشاء ماه یا مریخ نیز گزارش شده اند اما عمده شهابسنگ هایی که در زمین یافت می شوند قطعات جدا شده از منطقه ای ۲ بین سیارات مریخ و مشتری موسوم به حلقه سیارکی می باشند. طبقه بندی ساده شهابسنگ ها در جدول زیر آورده شده است، شهابسنگ های آهنی آلیاژ آهن و نیکل هستند که می توانند پس برش و صیقل دادن بعنوان گوهرسنگ و یا بخشی از یک جواهر استفاده شوند.از میان شهابسنگ های آهنی- سنگی پالایت ها حاوی بلورهای زیبای پریدوت هستند،این پریدوت های فرازمینی جزو کمیاب ترین گوهرسنگها می باشند.

شهاب سنگ

تقسیم بندی ساده شهاب سنگ ها

از لحاظ گوهرشناسی ارزشمندترین کانی موجود در شهابسنگ ها اولیوین نوع فورستریت می باشد که به شکل درشت بلورهای شفاف و بسیار زیبای پریدوت درون زمینه ای از آهن و نیکل در پالازیت ها یافت می شود.

پالازایت

تصویر ۱ :قطعه ای از پالازایت اسکوئل Esquel آرژانتین حاوی درشت بلورهای اولیوین در زمینه آهنی، عکس از com.TheGemT

طرح های ویدمن-استاتن
جذابیت شهاب سنگ ها گاهی به دلیل وجود طرح ها یا اشکالی است که هرگز در هیچ سنگ زمینی دیده نشده اند و حتی بشکل مصنوعی نیز قابل تولید نیستند،بعنوان مثال کندریت ها حاوی اجسامی کروی شکل هستند که کندرول نامیده می شوند، این اجسام علاوه بر اهمیت ویژه ای که در مطالعه تشکیل منظومه شمسی دارند از زیبایی خاصی نیز برخوردار هستند.همینطور شهاب سنگ های آهنی نوع اکتاهدریت و برخی پاالزیت ها دارای الگوهایی زیبا و منحصر بفرد موسوم به طرح های ویدمن-استاتن یا ساختارهای تامسون می باشند، این طرح ها که از در هم رشدی بلورهای طویل کاماسیت و تانئیت بوجود می آیند، نخستین بار طی اسید شویی شهابسنگ کراسنویارسک سیبری توسط جی.تامسون به چشم بشر نمایان شدند. طرح های ویدمن-استاتن طی میلیون ها سال ایجاد شده اند، تخمین زده می شود نرخ سرد شدن این اجسام در فضا یک درجه در هر هزار سال بوده است. یکی از شهابسنگ هایی که طرح های ویدمن-استاتن آن بسیار زیبا و مشهور می باشد شهابسنگ گیبون است.

 

شهاب سنگ گیبون

قطعه ای از شهاب سنگ گیبون،در تصویر سمت راست پس از برش و اسیدشویی طرح های ویدمن استاتن نمایان شده اند

 

این شهاب سنگ ۴ میلیارد ساله حدود ۳۰۰۰۰ سال پیش در نامیبیای امروزی سقوط کرده و بطور رسمی در سال ۱۸۳۸ توسط غربی ها کشف شد، اما یافته های باستان شناسی نشان دادند از هزاران سال پیش بومیان منطقه از تکه های آن برای ساخت ابزار استفاده می کرده اند. امروزه انواع زیوآلات ساخته شده از قطعات این شهاب سنگ بطور گسترده ای در بازارها موجود است.

تصویر ۳ :نمونه ای از ساعت های موجود در بازار با صفحه ای از جنس شهاب آهنی

ایمپکتایت ها
واژه ایمپکتایت شامل انواع گوناگونی از سنگها می شود که طی دگرگونی برخوردی از تغییر شکل سنگهای پوسته ای ایجاد شده اند. تا سال ۲۰۱۰ حدود ۱۷۶ گودال برخوردی در سطح زمین شناسایی شده بود. علاوه بر این تعداد بیش از دو هزار گودال برخوردی احتمالی نیز در پایگاه های معتبر ثبت شده که تحقیقات بر روی آنها در حال انجام است. بطور کلی ایمپکتایت ها به دو گروه اصلی تکتایت ها و سوایویت ها تقسیم می شوند.

بخش عمده ای از ایمپکتایت ها را نمی توان کانی محسوب کرد و اکثر آنها شبه کانی می باشند. شبه کانی ها اجسامی جامد،طبیعی و غیر آلی هستند که ساختار اتمی منظمی ندارند و برای آنها هیچ ترکیب شیمیایی مشخصی نیز نمی توان در نظرگرفت. سوایویت ها یک برش با ماتریکس آواری می باشند که حاوی کانی های با درجه دگرگونی متفاوت و به همراه شیشه ها یا قطعاتی از مذاب حاصل از برخورد هستند. و تکتایت ها نتیجه پرتاب و سرد شدن سریع مواد مذاب از دهانه برخوردی می باشند، بر خلاف سوایویت ها که درون کراتر و عموما بصورت دایک هایی در کف دهانه دیده می شوند تکتایت ها صدها کیلومتر دورتر از کراتر یافت می شوند.

مثالی که به خوبی گویای مکانیسم تشکیل ایمپکتایت ها است نحوه تشکیل شیشه های موسوم به ترینیت می باشد.در تابستان ۱۹۴۵ زمانی که ایالات متحده نخستین بمب اتمی جهان را در صحرای نیومکزیو آزمایش کرد شدت گرمای ایجاد شده به حدی بود که ماسه های صحرا را به شیشه ای سبز رنگ تبدیل کرد که ترینیت نامیده می شود. این شوک ناگهانی و شدید گرما و فشار همان چیزیست که در برخورد یک جسم خارجی با سرعت و اندازه کافی به سطح زمین ایجاد می شود.

 

نوشته از: حمید احمدی پور، عباس مرادیان و امید جاهد

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: ۱ میانگین: ۵]
modir

modir

اخبار

پاسخ دهید.

دیدگاه‌های این نوشته

هنوز پاسخی ارسال نشده است.

مطالب زیر را حتما بخوانید

هنوز هیچ مطلب مرتبطی برای این قسمت نشر داده نشده است.

دوره‌های آموزشی گوهرشناسی تحسین